Ga naar de startpagina
Zoek leermateriaalKennis & expertiseCommunities
NL|EN
Privacy policyDeelnemende instellingen
Creative CommonsCreative Commons AttributionSURFFunded by the European Union

Filteren

Zoekresultaten (16)

HBO/WO

MBO

16 juli 2026

Handleiding AI-bewust onderwijsontwerp voor hbo-docenten

De handleiding AI-bewust onderwijsontwerp voor hbo-docenten helpt docenten en opleidingsteams om bestaand onderwijs opnieuw te ontwerpen voor een context waarin generatieve AI breed beschikbaar is. De centrale vraag is niet hoe AI kan worden tegengehouden, maar welke kennis, vaardigheden en professionele afwegingen studenten zelfstandig moeten blijven beheersen. De handleiding biedt een praktische herontwerpcyclus. Docenten onderzoeken eerst de invloed van AI op leeruitkomsten, opdrachten en toetsing. Daarna bepalen zij welk bewijs nodig is om beheersing zichtbaar te maken. Zij kiezen bewust welke rol AI krijgt en ontwerpen passende beoordelingscriteria, validatiemomenten, leeractiviteiten en begeleiding. Het leerdoel en de professionele oordeelsvorming van de student blijven steeds centraal staan. AI mag het denken ondersteunen, maar niet vervangen. Daarom verschuift de aandacht van alleen het eindproduct naar het denkproces, de gemaakte keuzes en de zelfstandige toepassing van kennis in nieuwe situaties. De methodiek sluit aan bij onder meer constructive alignment, backward design en het ADDIE-model. Praktijkvoorbeelden, ontwerpvragen en concrete werkvormen maken de aanpak direct toepasbaar. Zo ondersteunt de handleiding hbo-opleidingen bij het ontwikkelen van betekenisvol, valide en toekomstgericht onderwijs waarin studenten verantwoord leren handelen met én zonder AI.

Document

Hans Rader, Michael Hendriks

11 februari 2026

Lesmateriaal paringstekens in de houtbewerking

Lesmateriaal dat tijdens de cursus kan worden ingezet voor paringstekens in de houtbewerking. Het lesmateriaal bestaat uit een PowerPointpresentatie, een onderzoeksopdracht, plus een werkblad paringstekens voor student en een ingevulde versie voor docent. Naast het lesmateriaal is er ook een lesplan beschikbaar.

Document

Niels Dirix

16 december 2025

Abstract redeneren tijdens programmeerlessen

Digitale vaardigheden is een belangrijk en nieuw onderwijsgebied in het basisonderwijs. Onderdeel hiervan is computational thinking, wat leerlingen helpt bij het oplossen van problemen door elementen uit de informatica te gebruiken. Abstractie speelt hierbij een belangrijke rol. Abstractie is een complex concept. Onze inspanningen hebben ertoe geleid dat het makkelijker wordt om abstractie te herkennen en observeren, aan de hand van abstractielagen. Hiermee kunnen leerlingen op het juiste moment adequate ondersteuningen krijgen. We bespreken twee onderzoeken: in het eerste onderzoek hebben we observeerbaar gedrag gekoppeld aan abstractie, en in het tweede onderzoek hebben we bovenbouwleerlingen laten programmeren en daarin ook de link gelegd met abstractie. Tijdens het tweede onderzoek hebben we gebruikgemaakt van PRIMM, een lesopzet specifiek voor programmeerlessen in het basisonderwijs, die gezien kan worden als een vorm van structuur en scaffolding. Uit beide onderzoeken komen interessante uitkomsten: patronen in hoe leerlingen op verschillende abstractielagen redeneren en hoe leerlingen elkaar kunnen beïnvloeden. Aan de hand van een aantal voorbeelden lichten we de resultaten nader toe. We zijn nog niet klaar, want de uiteindelijke stap is kijken hoe een leerkracht een interventie kan toepassen in dit proces. We hebben met onze onderzoeken wel een duidelijke richting in hoe we die interventie kunnen vormgeven.

Document

Hylke Faber

17 januari 2025

Het butterfly-effect van taal of: een dynamische visie op taaldidactiek

De theorie van de complexe dynamische systemen heeft inmiddels ook in het taalonderzoek een plek gekregen. Deze bijdrage is bedoeld als een verkennende studie van een dynamische visie op taaldidactiek. Om te beginnen schetsen we aantal kernbegrippen uit de theorie van complexe dynamische systemen besproken in relatie tot taaldidactiek. Vervolgens illustreren we de theorie aan de hand van de interactie tussen een jong kind (4;11 jr) en een volwassene in een taakje waarin het kind Karolien speelgoeddieren probeert te classificeren. Met behulp van autonomie-ondersteunende, onderzoekende vragen van de volwassene maakt de leerling in een cyclisch proces belangrijke leerstapjes in haar taalontwikkeling. Een belangrijk thema hierbij is de wijze waarop taal zich als een vlinder uit de bekende ‘butterfly-metafoor” zich door verschillende ecosystemen van Karolien beweegt. Hierdoor ontwikkelt betekenis zich bij haar idiosyncratisch tot een krachtig linguïstisch, dynamisch systeem. Een ander thema is de dynamische rol van suprasegmentele informatie (= s.s.i.: rijm, ritme, klemtoon, zinsmelodie). Als onderdeel van het dynamische fonologische systeem draagt s.s.i bij aan de leerbaarheid van taalstructuur. Aansluitend bespreken we de dynamische ontwikkeling van het leren lezen en schrijven op de impact van geletterdheid in onze samenleving. In de voorlaatste paragraaf van deze bijdrage brengen we deze theoretische verkenning in de praktijk aan de hand van een aantal aanbevelingen.

Document

Herman Veenker

1 november 2023

Handreiking Ethiek

In deze Handreiking Ethiek worden didactische suggesties voorgesteld om ethiek te integreren in het onderwijs van hbo-docenten van alle kennisdomeinen. Het richt zich op hbo-docenten zonder opleidingsachtergrond in de ethiek. In vijf hoofdstukken wordt kennis uit de (wijsgerige) ethiek gedeeld over de aard van ethiek als deelgebied van de filosofie (H1), elementaire ethische begrippen (H2), ethische theorieën (H3), moreel handelen (H4) en morele oordeelsvorming H5). In elk hoofdstuk zijn didactische wenken (suggesties) beschreven die grotendeels neerkomen op manieren om als docent tijdens project-, stage- of afstudeerbegeleiding ethische reflectie bij studenten te bevorderen.

Open (Access) Tekst Boek

Heleen Torringa

2022

Taalcompetent in het hoger onderwijs

Kader voor een taalcompetentieversterkend aanbod aan hogescholen en universiteiten

Document

Leonie Wulftange, Steven Vanhooren

10 februari 2020

Leeruitkomst preventie en klinisch redeneren

Leeruitkomst behorende bij leerarrangement, beoordelingsformulier en praktijkadvies.

HboDocument

Auteur onbekend

7 januari 2020

Ethiek voor de wijkverpleegkundige

De wijkverpleegkundige kan rond het thema ethiek en wet- en regelgeving: • Vanuit ethische waarden wet- en regelgeving interpreteren • Morele dilemma's aantonen binnen wettelijke kaders • Morele dilemma's aantonen rondom wettelijke begrippen als autonomie, wilsbekwaamheid en geheimhouding De wijkverpleegkundige kan rond het thema argumentatieleer: • een standpunt formuleren • pro en contra argumenten verzamelen • een argumentatiestructuur opbouwen

HboDocument

Auteur onbekend

16 december 2019

Leeruitkomst: het beroep van de verpleegkundige in de huidige samenleving

Leeruitkomst behorende bij het leerarrangement/ rubric/ takehome toets. Flexibele deeltijd/duaal. Toetsen op leeruitkomsten. 15 ECTS Je kunt beargumenteren wat ontwikkelingen in de maatschappij, de gezondheidszorg en het verpleegkundig beroep betekend hebben en nog betekenen voor de taken en verantwoordelijkheden van de bachelor verpleegkundige. Je stelt je in de samenwerking met collega’s, begeleiders, zorgvragers en hun naasten professioneel op. Je reflecteert op je eigen professionele (evidence based) handelen op basis van feedback en vanuit verschillende perspectieven, te weten het persoonlijke, moreel-ethische/levensbeschouwelijke en het beroepsinhoudelijke perspectief. Bij de reflectie is de verpleegkundige beroepscode leidend.

HboDocument

Auteur onbekend

25 november 2019

Leeruitkomst regisseren en coachen, leerwegonafhankelijke toets

Leerwegonafhankelijke toets behorende bij de module regisseren en coachen

HboDocument

Nicole Engeringh