Ga naar de startpagina
Zoek leermateriaalKennis & expertiseCommunities
NL|EN
Privacy policyDeelnemende instellingen
Creative CommonsCreative Commons AttributionSURFFunded by the European Union

Filteren

Zoekresultaten (37)

HBO/WO

MBO

16 juli 2026

Handleiding AI-bewust onderwijsontwerp voor hbo-docenten

De handleiding AI-bewust onderwijsontwerp voor hbo-docenten helpt docenten en opleidingsteams om bestaand onderwijs opnieuw te ontwerpen voor een context waarin generatieve AI breed beschikbaar is. De centrale vraag is niet hoe AI kan worden tegengehouden, maar welke kennis, vaardigheden en professionele afwegingen studenten zelfstandig moeten blijven beheersen. De handleiding biedt een praktische herontwerpcyclus. Docenten onderzoeken eerst de invloed van AI op leeruitkomsten, opdrachten en toetsing. Daarna bepalen zij welk bewijs nodig is om beheersing zichtbaar te maken. Zij kiezen bewust welke rol AI krijgt en ontwerpen passende beoordelingscriteria, validatiemomenten, leeractiviteiten en begeleiding. Het leerdoel en de professionele oordeelsvorming van de student blijven steeds centraal staan. AI mag het denken ondersteunen, maar niet vervangen. Daarom verschuift de aandacht van alleen het eindproduct naar het denkproces, de gemaakte keuzes en de zelfstandige toepassing van kennis in nieuwe situaties. De methodiek sluit aan bij onder meer constructive alignment, backward design en het ADDIE-model. Praktijkvoorbeelden, ontwerpvragen en concrete werkvormen maken de aanpak direct toepasbaar. Zo ondersteunt de handleiding hbo-opleidingen bij het ontwikkelen van betekenisvol, valide en toekomstgericht onderwijs waarin studenten verantwoord leren handelen met én zonder AI.

Document

Hans Rader, Michael Hendriks

1 maart 2026

Bevordering van Nederlandse taalcompetentie van studenten aan Nederlandse universiteiten.

Aanleiding voor deze handreiking was de intentie die de Nederlandse universiteiten in 2024 uitspraken om de Nederlandse academische taalvaardigheid van zowel Nederlandstalige als anderstalige studenten te versterken. Ook ligt er sinds 2024 een wetsvoorstel waarin de bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid van studenten als een van de beoogde doelstellingen wordt benoemd. Om invulling aan deze ambitie te geven, is de landelijke UNL-werkgroep Academische Taalvaardigheid ingesteld. Die werkgroep, onder voorzitterschap van prof. dr. Peter Schrijver, heeft deze handreiking ontwikkeld.

Document

Carel Jansen, Peter Schrijver, Margot van Mulken, Janneke van der Loo, Gea Dreschler, Renske Bouwer, Katja Hunfeld, Esther Scheeren, Rosa Becker, Kirsten Dibbet

12 februari 2026

Stappenplan + toelichting Taalbewuste Leeruitkomsten (NL en Engels)

Een stappenplan waar je meteen mee aan de slag kunt bij het beschrijven van taalbewuste leeruitkomsten en uitgangspunten voor het ontwerpen van het bijbehorende onderwijs voor een opleiding. Inclusief voorbeelden ter illustratie en tips voor de vervolgstappen: het toepassen van Taalbewust onderwijs als ontwerpprincipe.

Document

Annemarie Borst

2 februari 2026

Eindverslag You Have a Part to Play

Eindverslag van het Radboudproject You Have a Part to Play. De afgelopen drie jaar hebben wij als projectteam met veel plezier en bevlogenheid gewerkt aan de verduurzaming van het hoger onderwijs. Met het project You Have a Part to Play hebben we bijgedragen aan de integratie van duurzaamheid in het curriculum en het onderwijsontwerp van universitaire bacheloropleidingen. Gedurende anderhalf jaar zijn we in gesprek gegaan met duo’s van docenten en studenten uit 38 bacheloropleidingen van de Radboud Universiteit en ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten. Samen hebben we onderzocht hoe duurzaamheid op dit moment een plek heeft in het onderwijs en waar ruimte is voor versterking van de maatschappelijke relevantie. Via een combinatie van twee individuele interviews per opleiding, een facultaire workshop en een universiteitsbrede werkbijeenkomst in Soeterbeeck hebben we dit proces vormgegeven. Dit intensieve traject heeft veel inzichten en materiaal opgeleverd. We hebben besloten dit op verschillende manieren te bundelen, verwerken en (open) verspreiden.

Document

Edwin van Meerkerk, Elize de Mul, Britt Broekhaus

17 december 2025

Onderwijs & AI Module voor Docenten

Generative Artificial Intelligence (genAI), ofwel generatieve kunstmatige intelligentie, maakt een snelle groei door. De nieuwste generatie genAI tools is zo goed dat het steeds moeilijker wordt te onderscheiden of een tekst door een mens of AI is geschreven. De ontwikkeling van genAI heeft dan ook een grote impact op de maatschappij en daarmee ook op het onderwijs. Daarnaast kan genAI onderdeel uit gaan maken van de toekomstige werkpraktijk van vele studenten. De realiteit is dat deze technologie er is en we zullen ons ertoe moeten verhouden. Hoewel de eindverantwoordelijkheid voor het gebruik van genAI ligt bij de student zelf, hebben wij de verantwoordelijkheid om hen te helpen hier op een verantwoorde manier mee om te gaan. Deze module beoogt hierbij te ondersteunen. Na het doorlopen van deze module ben je bekend met: Wat genAI is. Wat de impact van genAI is op onze wereld. De juridische kaders van genAI. De relatie tussen genAI en academische waarden en integriteit. De manieren waarop studenten genAI kunnen gebruiken en wat dat kan betekenen voor academisch onderwijs. De impact die genAI kan hebben op jouw onderwijs. Elk van de bovenstaande leerdoelen hoort bij één hoofdstuk van deze module. Deze module is gebaseerd op de module AI geletterdheid van de Rijksuniversiteit Groningen. De module is zowel in het Nederlands als het Engels beschikbaar en wordt hier aangeboden als Brightspace package. Dit zou ook in Canvas geïmporteerd kunnen worden.

Document

Steven Trooster, Max Moeskops

5 november 2025

Grensoverschrijdend biologieonderwijs

Conform aan de rubric.

HboDocument

Auteur onbekend

1 november 2025

HAN gedragsindicatoren AI-geletterdheid

In dit document beschrijven we het gewenste niveau van AI-geletterdheid van studenten met behulp van gedagsindicatoren. We koppelen de AI-gedragsindicatoren aan het HAN Studentprofiel digi- en datavaardigheid (DDV). Zodoende zijn de AI-gedragsindicatoren een verdieping op de gedragsindicatoren van het Studentprofiel DDV. Het biedt handvatten aan het onderwijs voor het integreren van AI-geletterdheid in het curriculum.

Document

Expertiseteam Digi- en Datavaardigheid

14 juli 2025

Het Vlak - dialoog

Het Vlak is een creatieve, gemodereerde dialoogvorm waarbij in kleine groep (max 15) in een gesprek van 30-45 minuten samen een situatie of onderwerp onderzocht en verbeeld wordt via objecten. Onder begeleiding van een moderator (ver)plaatsen deelnemers objecten, terwijl ze reflecteren op wat ze zien en ervaren. Er wordt niet toegewerkt naar een oplossing, maar naar een gezamenlijke verkenning van de complexiteit van de situatie en verschillende perspectieven hierop. In een nagesprek reflecteren deelnemers op zowel de inhoud als de vorm van het gesprek. Het Vlak is geschikt om complexe of gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken en te oefenen met dialoogvaardigheden, zoals actief luisteren, bewustwording van eigen en andermans perspectief, en omgaan met ongemak. Het Vlak is samen met kunstenaarsplatform Building Conversation ontwikkeld als onderdeel van het Universiteit Utrecht Comenius onderwijsinnovatie project Fostering an Open Mind and Open Attitude in Higher Education dat tot doel heeft om uitwisseling van perspectieven en dialoogvoering in het onderwijs te stimuleren met creatieve werkvormen. Naast Het Vlak zijn als onderdeel van dit project ook de Open Mind game (een digitale game) en Playing Perspectives (een spel ontwerp toolkit) ontwikkeld. Let op: Voor begeleiding van het gesprek wordt sterk aangeraden om met een getrainde moderator te werken. Volg zelf de training of kijk of er een externe ervaren moderator beschikbaar is.

Document

Sigrid Merx, Robin Bos, Open Minds UU

23 juni 2025

Handreiking keuzedelen Duurzaam handelen in de beroepspraktijk

In mei 2025 zijn de herziene keuzedelen 'Duurzaam handelen in de beroepspraktijk' voor niveau 1, 2, 3 en 4 beschikbaar gekomen. Tijdens de herziening van deze keuzedelen heeft de ontwikkelgroep de wens uitgesproken om de achterliggende gedachtegang toe te lichten. Het doel is om een paradigmashift te ondersteunen: duurzaam handelen moet niet enkel een losstaand vakgebied zijn, maar een vanzelfsprekend onderdeel van de beroepspraktijk. Niet omdat het moet, maar vooral omdat het een innerlijk kompas kan zijn voor denken en handelen met échte aandacht voor onze leefomgeving.

Document

Eric Soer

27 mei 2025

Gen AI Impact Scan

Dit materiaal is gepubliceerd met het doel een voorbeeld te geven, een inspiratiebron te zijn, of als bouwsteen te dienen binnen een andere onderwijscontext. Voel je vrij om (gedeelten) over te nemen en naar eigen inzicht aan te passen. De methode is ontwikkeld om de impact van Generatieve AI (GenAI), zoals ChatGPT, te beoordelen op de validiteit van toetsing en de relevantie van leerdoelen in een curriculum. De scan heeft een signalerend en activerende functie. Het doel is om een systematische en coherente aanpak te bieden voor het aanpassen van een curriculum als reactie op het (ongeoorloofd) gebruik van GenAI door studenten. De methode bestaat uit vijf stappen: De onderstaande documenten zijn aanwezig in dit pakket: Doelgroep: Opleidingsteams, coördinatoren, docenten en andere onderwijs professionals die de validiteit van de toetsing en relevantie van de leerdoelen willen borgen, gezien de impact van generatieve AI. Basisniveau: Basis GenAI literacy is nodig bij de professionals die de impact scan gaan uitvoeren. Indien die nog niet aanwezig is, kan deze e-learning gebruikt worden om dat te bereiken. (https://tlc.uva.nl/en/article/e-learning-for-lecturers-about-genai/?faculty=53) Benodigdheden: -Lokaal met beamer voor de workshops -Online werkomgeving om bestanden te delen zoals Excel bestanden -Toegang voor docenten tot een geavanceerd taalmodel om de toetsing te maken. Idealiter in een veilige omgeving waar niet getraind wordt op de data zodat er geen problemen zijn met copyright van het leermateriaal. Contactpersoon: Remco Jongkind (r.c.jongkind@amsterdamumc.nl), Erik Elings (e.w.elings@amsterdamumc.nl), Birgit van Berlo (b.m.a.vanberlo@amsterdamumc.nl), Jennita Meinema (j.g.meinema@amsterdamumc.nl), Floor van der Steijle (f.vandersteijle@amsterdamumc.nl)

Document

Erik Elings, Remco Jongkind, Birgit van Berlo, Jennita Meinema, Floor van der Steijle