Ga naar de startpagina
Zoek leermateriaalKennis & expertiseCommunities
NL|EN
Privacy policy
Creative CommonsCreative Commons AttributionSURFFunded by the European Union

Filteren

Zoekresultaten (21)

HBO/WO

MBO

21 oktober 2025

Adaptive Expertise Assessment

Adaptive expertise verwijst naar het vermogen van individuen om hun kennis op innovatieve wijze te hercombineren om onbekende problemen op te lossen. Deze vaardigheid is essentieel voor interdisciplinair werken, en het effectief aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen. Wat Op deze pagina zijn te vinden: • Adaptive Expertise scenario’s. Deze kunnen ingezet worden om de adaptive expertise van studenten te meten. • Een link naar een voorbeeldassessment waarin de Adaptive Expertise scenario’s worden gebruikt. Binnenkort verschijnt op deze pagina een link naar een boekhoofdstuk waarin de theoretische achtergrond en toepassing van de Adaptive Expertise scenario’s worden toegelicht. Voor wie De materialen zijn bedoeld voor onderwijskundig adviseurs, beleidsmakers, curriculumontwikkelaars, docenten en onderzoekers in het hoger onderwijs, met name binnen interprofessionele en praktijkgerichte opleidingen. Waarom Het stimuleren van adaptive expertise draagt bij aan de ontwikkeling van veerkrachtige, reflectieve en lerende studenten en professionals. Door adaptive expertise te meten kunnen docenten beter inspelen op hoe studenten zich ontwikkelen als oplossers van maatschappelijke problemen buiten hun eigen kennisdomain.

Document

Yvette Baggen, Frank van Rijnsoever, Luc de Jongh

1 oktober 2025

An analysis of the current developments and scenarios for the transition to a fossil-free energy society this century

This century, greenhouse gas emissions such as carbon dioxide, methane, and nitrogen oxides must be significantly reduced. Greenhouse gases absorb and emit infrared radiation that contributes to global warming, which can lead to irreversible negative consequences for humans and the environment. Greenhouse gases are caused by the burning of fossil fuels such as crude oil, coal, and natural gas, but livestock farming and agriculture are also to blame. In addition, deforestation contributes to more greenhouse gases. Of the natural greenhouse gases, water vapor is the main cause of the greenhouse effect, accounting for 90%. The remaining 10% is caused from high to low by carbon dioxide, methane, nitrogen oxides, chlorofluorocarbons, and ozone. In addition, there are industrial greenhouse gases such as fluorinated hydrocarbons, sulphur hexafluoride, and nitrogen trifluoride that contribute to the greenhouse effect too. Greenhouse gases are a major cause of climate change, with far-reaching consequences for the welfare of humans and animals. In some regions, extreme weather events like rainfall are more common, while others are associated with more extreme heat waves and droughts. Sea level rise caused by melting ice and an increase in forest fires are undesirable effects of climate change. Countries in low-lying areas fear that sea level rise will force their populations to move to the higher-lying areas. Climate change is affecting the entire world. An estimated 30-40% o f the carbon dioxide released by the combustion of fossil fuels dissolves into the surface water, resulting in an increased concentration of hydrogen ions. This causes the seawater to become more acidic, resulting in a decreasing of carbonate ions. Carbonate ions are an important building block for forming and maintaining calcium carbonate structures of organisms such as oysters, mussels, sea urchins, shallow water corals, deep sea corals, and calcareous plankton.

Open (Access) Tekst Boek

Folkert Koopman

1 oktober 2025

Sustainable EU Economy: an interactive Textbook for Business Students

Dear Reader, Welcome to Sustainable EU Economy. This book is more than a textbook—it is an invitation to explore how the European Union shapes business, society, and sustainability in today’s interconnected world. My hope is that it will inspire you to think critically, engage actively, and see how Europe’s vision for a climate‑neutral and inclusive future connects directly to your own journey as a student and professional. This book was created to guide you through one of the most dynamic and influential regions in the world—the European Union. With its single market of over 450 million consumers and policies that shape global standards, the EU is not only a trading bloc but also a laboratory for resilience, sustainability, and innovation. This book will help you see the EU not just as an institution, but as a living system that directly impacts business, society, and the environment. You will explore how Europe is responding to challenges such as climate change, digital transformation, and shifting geopolitics, and how these responses create opportunities for businesses and professionals like you. This textbook is not a static resource but an interactive digital reference, designed to evolve alongside the changing study of European integration and sustainability. By combining case studies, discussion prompts, and applied exercises with live seminar content and guest lectures, it adapts to new research, policy debates, and global challenges. In this way, you may explore the EU not only as a historical and political project, but also as a dynamic economic system that continually reshapes business strategy, trade, and innovation. About the Jean Monnet Chair in Sustainable EU Economy: Awarded by the European Commission to Dr. Beata Kviatek and hosted by Hanze University of Applied Sciences, the Jean Monnet Chair in Sustainable EU Economy represents the first such Chair at a Dutch university of applied sciences. Co‑financed by the Erasmus+ Programme and Hanze University, the Chair advances knowledge of the EU’s transition toward a climate‑neutral, resource‑efficient, and socially inclusive economy. It promotes excellence in teaching and research, integrates sustainability priorities into business education, and fosters dialogue among academia, policymakers, businesses, and society. By producing impactful studies on green finance, energy transition, and corporate responsibility, and by linking local initiatives with EU goals, the Chair provides a vibrant platform for debate and engagement on Europe’s sustainable future.

Open (Access) Tekst Boek

Beata Kviatek

19 juli 2024

RElastiCity: een stedelijk veerkrachtig spel

NOTE: This is the Dutch version of RElastiCity: An urban resilience game. It includes showcases of actual use in real world settings (including in the Healthcare Domain). For the English version of the game, please see the related materials. Spellen zijn veilige plekken waar spelers vrij kunnen experimenteren met complexe en onzekere besluiten. RElastiCity is een spel over stedelijke veerkracht. In dit spel zijn de spelers verantwoordelijk voor de veerkracht van een stad, ze moeten de stad beschermen tegen spanningen en de stad aanpassen om meer veerkrachtig te maken. Op deze manier ervaren de spelers de keuzes die gemaakt moeten worden en de consequenties van deze keuzes. In deze versie van het spel wordt een fictieve stad gesimuleerd: een stad dat vergelijkbaar is met een gemiddelde West-Europese (Nederlandse) stad. Het is ook mogelijk om het spel te personaliseren naar een andere stad in de wereld. In de documenten kan je een Engelse facilitator handleiding vinden voor docenten over hoe je het spel kan gebruiken en voorbereiden. Je kan ook een Nederlandse versie van de spelregels die de regels in detail uitleggen en gegeven kan worden aan de spelers (in principe kunnen ze het spel spelen zonder facilitator). Je kan hier ook de print-and-play materialen voor het spel in het Nederlands vinden: algemene materialen A3-formaat, algemene materialen A4-formaat en de materialen set voor de systemen “Bebouwde Omgeving”, “Stedelijk Water”, “Transport”, “Energie” en “Zorg”. Voor achtergrondinformatie van het spel kan je de systeemanalysis rapporten vinden in het Engels (Basis en Zorgsysteem: Basis omvat alle systemen, behalve het Zorgsysteem). Afgezien van het Nederlandse basisspel inclusief de uitbreiding “Zorg”, kan je ook je eigen content ontwikkelen. In de facilitator handleiding kan je suggesties en ideeën vinden. Je kan de “Leeg Materialen” set gebruiken voor je eigen kaarten. Leerdoelen Na het spelen van het spel: ⁃ Begrijpen deelnemers de verschillende perspectieven van veerkracht en hoe deze “key performance indicators” en besluitvorming beïnvloeden. ⁃ Ervaren deelnemers de impact van rampen op de omgeving van het systeem. ⁃ Ervaren deelnemers de consequenties van verschillende maatregelen op rampen. ⁃ Ervaren deelnemers de consequenties van verschillende maatregelen op andere systemen (contra-intuïtieve effecten): a. Effect van een maatregel tijdens het implementeer en onder normale condities, b. Effect van een maatregel om tegen één ramp te beschermen terwijl een andere ramp plaatsvindt. ⁃ Ervaren deelnemers hoe ze crisispreventie en adaptatie moeten organiseren. Het basisspel is voornamelijk ontwikkeld voor techniek studenten (hoger onderwijs) als introductie in het onderwerp veerkracht. Dit spel kan een onderdeel zijn van een vak over veerkracht of het onderwerp veerkracht binnen een vak. Omdat de focus op techniek ligt, is de inhoud van het spel meer gefocust op technische uitdagingen en minder op maatschappelijke problemen. De uitbreiding “Zorg” van RElastiCity is ontwikkeld met en voor Veiligheidsregio Utrecht. Het zorgsysteem is natuurlijk een groot en complex systeem. Hier is de keuze gemaakt om vooral te richten op de crisis van infectieziekten verspreiding en gedeeltelijk de maatschappelijk problemen hierbij mee te nemen (zoals bijvoorbeeld nepnieuws), omdat deze crisis het meest waarschijnlijke is dat (weer) gebeurd. Voor meer informatie over de systeemanalyse kan je de systeemanalyse rapport “240408 System analyses report_zorgsysteem” lezen. In een breder perspectief kan het spel ook gebruikt worden voor professionele training, een onderzoeksproject over veerkracht of elk ander geïnteresseerde groep van spelers. De inhoud van het spel kan aangepast worden om geschikter te zijn met een specifieke stad of ander gebied van interesse. Meer informatie over het gebruik en de aanpassing van het spel kan gevonden in de Engelse facilitator handleiding. Credits: het basisspel is ontwikkeld en ontworpen door de TU Delft gamelab (website: https://seriousgaming.tudelft.nl/). De uitbreiding “Zorg” is ontwikkeld met Veiligheidsregio Utrecht.

Document

Geertje Bekebrede, Gracia Bovenberg-Murris, Michelle de Smit

1 juni 2023

3. Modulebeschrijving Waterstoftechnologie in de gebouwde omgeving (K1318)

Waterstof als energiedrager zal een grote rol gaan spelen in de energietransitie en in de energievoorziening voor mobiliteit & transport, industrie en de gebouwde omgeving. Ten opzichte van het elektriciteitsnet met batterijen geldt dat waterstof beter en goedkoper getransporteerd kan worden en als langdurige buffer voor (overtollige) energie gebruikt kan worden om de seizoensinvloeden in winning en/of vraag te compenseren. In dat kader ontwikkelt de waterstofeconomie zich (mede als opvolging van de aardgaseconomie) en hiermee de vraag naar omscholing naar en/of scholing in de waterstoftechnologie op alle opleidingsniveaus, maar met name ook in het mbo. Deze module gaat in op het gebruik van waterstoftechnologie in de gebouwde omgeving, op het land en het water, zoals woningen, schepen en werkplatforms. De leerdoelen zijn: Het installeren van waterstofsystemen in de gebouwde omgeving en het onderhouden en repareren van deze systemen. Het analyseren en adaptief reageren op storingen met inachtneming van de veiligheid. D1-K1-W1: Neemt voorbereidende- en voorzorgsmaatregelen voor de inspectie van waterstofinstallaties en -systemen in de gebouwde omgeving. D1-K1-W2: Voert metingen uit en inspecteert waterstofinstallaties en -systemen in de gebouwde omgeving. D1-K1-W3: Voert onderhoud uit aan installaties en systemen met waterstoftechnologie Interesse in deze module? Contactpersoon: Cor Scholte, j.c.scholte@pl.hanze.nl

Document

Cor Scholte

1 juni 2023

4. Modulebeschrijving Waterstoftechnologie in de industrie (K1319)

Waterstof als energiedrager zal een grote rol gaan spelen in de energietransitie en in de energievoorziening voor mobiliteit & transport, industrie en de gebouwde omgeving. Ten opzichte van het elektriciteitsnet met batterijen geldt dat waterstof beter en goedkoper getransporteerd kan worden en als langdurige buffer voor (overtollige) energie gebruikt kan worden om de seizoensinvloeden in winning en/of vraag te compenseren. In dat kader ontwikkelt de waterstofeconomie zich (mede als opvolging van de aardgaseconomie) en hiermee de vraag naar omscholing naar en/of scholing in de waterstoftechnologie op alle opleidingsniveaus, maar met name ook in het mbo. Deze module gaat in op het transport, opslag en toepassing van waterstof in de industriële omgeving in brandstofcellen, verbrandingstoepassingen (voor hoge temperatuurwarmte) of als chemische grondstof. Het betreft hier de verandering van de industriële omgeving door de transitie van de toepassing van aardgas naar waterstofgas als energiedrager en grondstof. D1-K1: Installeert een systeem van waterstoftechnologie in de industriële omgeving D1-K1-W1: Bereidt installatiewerkzaamheden voor. D1-K1-W2: Plaatst en monteert componenten en onderdelen D1-K2: Voert onderhoud uit en lost problemen op D1-K2-W1: Lokaliseert en analyseert problemen D1-K2-W2: Stelt apparatuur, installatie in/af en lost problemen op. Interesse in deze module? Contactpersoon: Willem Hazenberg, w.hazenberg@drenthecollege.nl

Document

Willem Hazenberg

1 juni 2023

1. Modulebeschrijving Waterstoftechnologie (basis) K1049

Waterstof als energiedrager zal een grote rol gaan spelen in de energietransitie en in de energievoorziening voor mobiliteit & transport, industrie en de gebouwde omgeving. Ten opzichte van het elektriciteitsnet met batterijen geldt dat waterstof beter en goedkoper getransporteerd kan worden en als langdurige buffer voor (overtollige) energie gebruikt kan worden om de seizoensinvloeden in winning en/of vraag te compenseren. In dat kader ontwikkelt de waterstofeconomie zich (mede als opvolging van de aardgaseconomie) en hiermee de vraag naar omscholing naar en/of scholing in de waterstoftechnologie op alle opleidingsniveaus, maar met name ook in het mbo. Deze basismodule richt zich op kennisontwikkeling van de fysische eigenschappen en veiligheid, bedrijfseconomische overwegingen bij de toepassing van waterstoftechnologie, systeemoverzicht en systeeminzicht en begrip van ontwerp, installatie, monitoring en onderhoud. Het deel is generiek opgezet en biedt de mogelijkheid voor de inhoudelijke accenten gekoppeld aan de opleiding waar deze wordt gegeven. D1-K1-W1: Houdt ontwikkelingen over de toepassing van waterstoftechnologie bij D1-K1-W2: Installeren en monitoren D1-K1-W3: Onderhouden en repareren Interesse in deze module? Contactpersoon: Jan Jaap Das, jj.das@noorderpoort.nl

Document

Jan Jaap Das

1 juni 2023

2. Modulebeschrijving Waterstoftechnologie in de mobiliteit (K1152)

Waterstof als energiedrager zal een grote rol gaan spelen in de energietransitie en in de energievoorziening voor mobiliteit & transport, industrie en de gebouwde omgeving. Ten opzichte van het elektriciteitsnet met batterijen geldt dat waterstof beter en goedkoper getransporteerd kan worden en als langdurige buffer voor (overtollige) energie gebruikt kan worden om de seizoensinvloeden in winning en/of vraag te compenseren. In dat kader ontwikkelt de waterstofeconomie zich (mede als opvolging van de aardgaseconomie) en hiermee de vraag naar omscholing naar en/of scholing in de waterstoftechnologie op alle opleidingsniveaus, maar met name ook in het mbo.Deze module gaat in op het gebruik van waterstoftechnologie in de mobiliteit, over land, water, en door de lucht De werkzaamheden betreffen installatie, monitoring, onderhoud en reparatie. D1-K1-W1: Houdt ontwikkelingen over de toepassing van waterstoftechnologie in de mobiliteit bij D1-K1-W2: Stelt diagnose aan brandstofcelsystemen in voertuigen en vaartuigen. D1-K1-W3: Onderhoudt en repareert brandstofcelsystemen in voertuigen en vaartuigen Bij belangstelling voor deze module: Contactpersoon: Roeland Hogt, RMM.Hogt@noorderpoort.nl

Document

Roeland Hogt

31 oktober 2022

Inclusion, religion and heritage in secular adult learning environments

This handbook is one of the results of the Erasmus+ project REBELAH. The REBELAH project was designed to help foster more inclusive learning environments in adult education. Studies have shown that members of minoritized religious and ethnic groups experience trouble in educational settings, as learners from the majoritized groups feel uncomfortable when they are in their group. The REBELAH project aimed to create tools and activities that can help trainers and learners foster more inclusive and safe learning environments. These tools and activities have a particular focus on (European) cultural heritage. This handbook provides guidelines for trainers (and trainer trainers) who want to use cultural heritage modules and activities in their teaching to help foster a more inclusive learning environment. In has theoretical sections that introduce different (teaching) activities, as well as detailed descriptions of activities that teacher can use in class/training.

Open (Access) Tekst Boek

Arjen Barel, Oumayma Bouamar, Adrián Crescini, Théo Dupont, Ana Fernández-Aballí, Tharik Hussain, Andrew Irving, Éva Káplár, Inge Koks, Meritxell Martínez, Dora Szűcs, Mathilde van Dijk, Vera Varhegyi, Todd Weir, Lune Culmann, Klára Gulyás, Diego Prunera

4 maart 2022

Smart Grids and Inclusive Design

In this exercise, students will explore the possibility of designing smart energy grids using the approach of value-sensitive design. Rather than using a rule-based ethical theory to determine the best objective answer, students will approach the question with a focus on the ways that different members of society will be affected differently, specifically by looking at values and needs.

Document

Miranda Nell