Ga naar de startpagina
Zoek leermateriaalKennis & expertiseCommunities
NL|EN
Privacy policyDeelnemende instellingen
Creative CommonsCreative Commons AttributionSURFFunded by the European Union

Filteren

Zoekresultaten (39)

HBO/WO

MBO

6 juni 2026

E-learning Pijler 4.4 Jouw verborgen digitale impact

In deze e-learning leer je dat digitale technologie invloed heeft op het milieu. Je ontdekt hoe apparaten, netwerken, datacenters en online activiteiten energie, water en grondstoffen gebruiken en welke digitale keuzes kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld. Dit is de vierde e-learning (4/5) uit de reeks korte e-learnings bij DigComp Pijler 4, deze e-learning is voor competentie 4.4. De e-learning bestaat uit een introductie-animatie, een video over de impact van digitale technologie op het milieu en vragen over duurzame keuzes. Je kijkt ook een video over digital cleanup en bedenk je acties. Er is ook een samenvatting. Leerdoel 1: Je kunt uitleggen welke invloed digitale technologie heeft op het milieu, Leerdoel 2: Je herkent welke online activiteiten meer energie en grondstoffen verbruiken. Geschatte studietijd: 15 minuten.

Project Digitale Geletterdheid voor studenten, Team Content Creation

13 oktober 2026

E-learning Pijler 4.4 Jouw verborgen digitale impact

In deze e-learning leer je dat digitale technologie invloed heeft op het milieu. Je ontdekt hoe apparaten, netwerken, datacenters en online activiteiten energie, water en grondstoffen gebruiken en welke digitale keuzes kunnen bijdragen aan een duurzamere wereld. Dit is de vierde e-learning (4/5) uit de reeks korte e-learnings bij DigComp Pijler 4, deze e-learning is voor competentie 4.4. De e-learning bestaat uit een introductie-animatie, een video over de impact van digitale technologie op het milieu en vragen over duurzame keuzes. Je kijkt ook een video over digital cleanup en bedenk je acties. Er is ook een samenvatting. Leerdoel 1: Je kunt uitleggen welke invloed digitale technologie heeft op het milieu, Leerdoel 2: Je herkent welke online activiteiten meer energie en grondstoffen verbruiken. Geschatte studietijd: 15 minuten.

MboWebsite

Project Digitale Vaardigheden voor Studenten en Team Content Creation

10 november 2022

Lesprogramma Bio-diversi-WAT?!

Wil jij dat jouw basisschoolleerlingen (bovenbouw) écht begrijpen wat 'biodiversiteit' betekent, dat ze beseffen hoe belangrijk het is om de biodiversiteit te beschermen en wat zij zelf kunnen doen? Dan is dit uitgebreide door Wageningen Universiteit geteste lesprogramma geknipt voor jouw klas. Het lesmateriaal is ontwikkeld in het kader van een grootschalig onderzoek naar de leeropbrengsten van biodiversiteitseducatie en de potentiële rol van dierentuinen. Aan de hand van acht bedreigde diersoorten waaronder de reuzenpanda, de Humboldt pinguïn en de axolotl, maken leerlingen kennis met het complexe begrip biodiversiteit. Ze gaan begrijpen dat biodiversiteit te maken heeft met (1) de verschillen binnen een soort, (2) de verschillen tussen soorten, (3) de relaties tussen verschillende levensvormen en (4) de diversiteit aan leefgebieden. In groepjes leren de leerlingen aan de hand van een werkboekje en video wat hun groepsdier nodig heeft om te leven en wat dat te maken heeft met biodiversiteit. Leerlingen worden tijdens vijf lessen op interactieve wijze gestimuleerd om te onderzoeken en kritisch na te denken. De praktijk leert dat alleen kennis over het belang van biodiversiteit niet genoeg is om in actie te komen. Daarom reflecteren de leerlingen op hun gevoelens ten aanzien van de bedreiging van de biodiversiteit en bestuderen zij welke acties ze zelf kunnen uitvoeren om de biodiversiteit te beschermen. Gaat de klas naar de dierentuin, dan zetten de leerlingen daar ook hun eigen zintuigen in om biodiversiteit te ervaren. De leerkracht kan kiezen uit twee varianten van het lesprogramma. Leerlingen die variant A doen, krijgen vier lessen op school en 1 les in de dierentuin. Leerlingen die variant B doen krijgen alle vijf de lessen op school.

Document

Rebekah Tauritz

2 augustus 2025

Dijken ontpoppen zich als bijensnel- en vluchtwegen

Een radiointerview van Nieuwsweekend met Constant Swinkels, ecoloog van de Radboud Universiteit, over dijken en bijen. Korte samenvatting: In Nederland gaat het al jaren slecht met bijen en veel andere insecten. Toch blijkt er, zelfs in ons sterk gereguleerde en door mensen ingerichte land, een onverwachte bondgenoot voor de bij te zijn: de dijken. Deze beschermen niet alleen steden en landschappen tegen het water, maar functioneren ook als toevluchtsoord én verbindingsroute voor de bedreigde bij.

Audio

Constant Swinkels

9 december 2024

Hoe moet Europa zich verdedigen? | Radboud Reflects Lecture by Gerry van der Kamp-Alons, Henri de Waele en MEP Thijs Reuten

De Europese democratie en haar kernwaardes staan onder druk door onrust rondom de Europese grenzen, assertiviteit van Rusland en Trumps dreigementen richting de NAVO. Hoe kunnen we de veiligheid in Europa zo organiseren dat we zowel binnen onze grenzen als bij onze buren de democratie en mensenrechten beschermen? Welke stappen zijn er al genomen voor een veiliger Europees buitenlandbeleid, en welke juridische, culturele en politieke obstakels liggen verdere samenwerking in de weg? Zijn we te afhankelijk van de VS, en moet er een gezamenlijke Europese krijgsmacht komen? Leer van politicoloog Gerry van der Kamp-Alons, jurist Henri de Waele en Europarlementariër Thijs Reuten over hoe Europa zijn veiligheidstoekomst moet vormgeven. Hoe moet Europa zich verdedigen? | Lezing en gesprek door politicoloog Gerry van der Kamp-Alons, jurist Henri de Waele en Europarlementariër Thijs Reuten | Maandag 9 december 2024 | 20.00 - 21.30 uur | LUX, Nijmegen | Radboud Reflects, Liaisonbureau van het Europees Parlement in Nederland en EUROPAL

Audio

Gerry van der Kamp-Alons, Henri de Waele, Thijs Reuten

19 juli 2024

RElastiCity: een stedelijk veerkrachtig spel

NOTE: This is the Dutch version of RElastiCity: An urban resilience game. It includes showcases of actual use in real world settings (including in the Healthcare Domain). For the English version of the game, please see the related materials. Spellen zijn veilige plekken waar spelers vrij kunnen experimenteren met complexe en onzekere besluiten. RElastiCity is een spel over stedelijke veerkracht. In dit spel zijn de spelers verantwoordelijk voor de veerkracht van een stad, ze moeten de stad beschermen tegen spanningen en de stad aanpassen om meer veerkrachtig te maken. Op deze manier ervaren de spelers de keuzes die gemaakt moeten worden en de consequenties van deze keuzes. In deze versie van het spel wordt een fictieve stad gesimuleerd: een stad dat vergelijkbaar is met een gemiddelde West-Europese (Nederlandse) stad. Het is ook mogelijk om het spel te personaliseren naar een andere stad in de wereld. In de documenten kan je een Engelse facilitator handleiding vinden voor docenten over hoe je het spel kan gebruiken en voorbereiden. Je kan ook een Nederlandse versie van de spelregels die de regels in detail uitleggen en gegeven kan worden aan de spelers (in principe kunnen ze het spel spelen zonder facilitator). Je kan hier ook de print-and-play materialen voor het spel in het Nederlands vinden: algemene materialen A3-formaat, algemene materialen A4-formaat en de materialen set voor de systemen “Bebouwde Omgeving”, “Stedelijk Water”, “Transport”, “Energie” en “Zorg”. Voor achtergrondinformatie van het spel kan je de systeemanalysis rapporten vinden in het Engels (Basis en Zorgsysteem: Basis omvat alle systemen, behalve het Zorgsysteem). Afgezien van het Nederlandse basisspel inclusief de uitbreiding “Zorg”, kan je ook je eigen content ontwikkelen. In de facilitator handleiding kan je suggesties en ideeën vinden. Je kan de “Leeg Materialen” set gebruiken voor je eigen kaarten. Leerdoelen Na het spelen van het spel: ⁃ Begrijpen deelnemers de verschillende perspectieven van veerkracht en hoe deze “key performance indicators” en besluitvorming beïnvloeden. ⁃ Ervaren deelnemers de impact van rampen op de omgeving van het systeem. ⁃ Ervaren deelnemers de consequenties van verschillende maatregelen op rampen. ⁃ Ervaren deelnemers de consequenties van verschillende maatregelen op andere systemen (contra-intuïtieve effecten): a. Effect van een maatregel tijdens het implementeer en onder normale condities, b. Effect van een maatregel om tegen één ramp te beschermen terwijl een andere ramp plaatsvindt. ⁃ Ervaren deelnemers hoe ze crisispreventie en adaptatie moeten organiseren. Het basisspel is voornamelijk ontwikkeld voor techniek studenten (hoger onderwijs) als introductie in het onderwerp veerkracht. Dit spel kan een onderdeel zijn van een vak over veerkracht of het onderwerp veerkracht binnen een vak. Omdat de focus op techniek ligt, is de inhoud van het spel meer gefocust op technische uitdagingen en minder op maatschappelijke problemen. De uitbreiding “Zorg” van RElastiCity is ontwikkeld met en voor Veiligheidsregio Utrecht. Het zorgsysteem is natuurlijk een groot en complex systeem. Hier is de keuze gemaakt om vooral te richten op de crisis van infectieziekten verspreiding en gedeeltelijk de maatschappelijk problemen hierbij mee te nemen (zoals bijvoorbeeld nepnieuws), omdat deze crisis het meest waarschijnlijke is dat (weer) gebeurd. Voor meer informatie over de systeemanalyse kan je de systeemanalyse rapport “240408 System analyses report_zorgsysteem” lezen. In een breder perspectief kan het spel ook gebruikt worden voor professionele training, een onderzoeksproject over veerkracht of elk ander geïnteresseerde groep van spelers. De inhoud van het spel kan aangepast worden om geschikter te zijn met een specifieke stad of ander gebied van interesse. Meer informatie over het gebruik en de aanpassing van het spel kan gevonden in de Engelse facilitator handleiding. Credits: het basisspel is ontwikkeld en ontworpen door de TU Delft gamelab (website: https://seriousgaming.tudelft.nl/). De uitbreiding “Zorg” is ontwikkeld met Veiligheidsregio Utrecht.

Document

Geertje Bekebrede, Gracia Bovenberg-Murris, Michelle de Smit

28 april 2026

Lessuggestie bij hoofdstuk 7

Dit is een lessugestie bij hoofdstuk 7 van het boek De kracht van verbinding Leerdoel: studenten kunnen dwarsverbanden identificeren in een maatschappelijke casus en kunnen beargumenteren welke bijdrage hun discipline kan leveren aan een beter inzicht in of oplossing voor deze problematiek.

Document

Edwin van Meerkerk

27 september 2017

Didactiek van macro-meso-micro denken bij scheikunde

Deze module bevat opdrachten op het gebied van de didactiek van macro-meso-micro-denken, een belangrijk nieuw onderwerp in de scheikunde in het voortgezet onderwijs. Leerdoelen Je leert in de studieopdracht conceptuele analyse -dat je eigenschappen van stoffen en materialen kunt verklaren met behulp van de structuur van de stoffen en materialen (correspondentie). -dat er een onderscheid is tussen de waarneembare macro-wereld van stoffen en materialen en de modelmatige microwereld van atomen en moleculen. -dat de schaalgrootte van structuren varieert van de meters tot femtometers. -dat je voor het verklaren van macro eigenschappen moet inzoomen op de juiste tussenliggende schaalgrootte: de meso-wereld. Je leert in de onderzoeksopdracht leerlingdenkbeelden -in taaluitingen van leerlingen te onderscheiden of de gebruikte taal betrekking heeft op eigenschappen uit de macro-wereld, eigenschappen uit de micro-wereld of de verbinding tussen die twee. -waarom leerlingen het moeilijk vinden eigenschappen op bepaald niveau te koppelen aan structuren op het daaronder liggend niveau. Je leert in de ontwerpopdracht instructiemateriaal macro-meso-micro-denken herkenbaar toepassen bij het ontwikkelen van leerlingmateriaal. het gebruiken van de kernbegrippen: ordegrootte, eigenschappen, structuur heen-en-weer-denken, correspondentie. -aandachtspunten voor interessant en begrijpelijk leerlingmateriaal over macro-meso-micro toegespitst op een kogelwerend vest en de bouw van een spinneweb.

Document

Ruud Kok, Astrid Bulte, Hans Poorthuis

1 november 2023

Handreiking Ethiek

In deze Handreiking Ethiek worden didactische suggesties voorgesteld om ethiek te integreren in het onderwijs van hbo-docenten van alle kennisdomeinen. Het richt zich op hbo-docenten zonder opleidingsachtergrond in de ethiek. In vijf hoofdstukken wordt kennis uit de (wijsgerige) ethiek gedeeld over de aard van ethiek als deelgebied van de filosofie (H1), elementaire ethische begrippen (H2), ethische theorieën (H3), moreel handelen (H4) en morele oordeelsvorming H5). In elk hoofdstuk zijn didactische wenken (suggesties) beschreven die grotendeels neerkomen op manieren om als docent tijdens project-, stage- of afstudeerbegeleiding ethische reflectie bij studenten te bevorderen.

Open (Access) Tekst Boek

Heleen Torringa

30 juni 2026

De kracht van verbinding

Smeltend poolijs, snel slinkende biodiversiteit, hittegolven en overstromingen, nog steeds armoede en onrecht in grote delen van de wereld. Geen redden meer aan? In dit boek laten wetenschappers uit diverse disciplines samen met professionals uit de praktijk zien hoe zij werken aan een duurzame, groene en rechtvaardige wereld. Hun verhalen benadrukken de urgentie van de problemen, maar tonen vooral ook uitwegen. Ze inspireren tot nadenken en tot handelen - of je nu socioloog, bioloog, arts, historicus of jurist in spe bent. Want met jouw academische kennis en vaardigheden kun je bijdragen aan een duurzamere wereld. Wetenschapsjournalisten Paul van den Broek en Bea Ros tekenden de verhalen op. Kunsthistoricus Peter Zunneberg selecteerde bij elk verhaal kunstwerken om je ook op een andere manier uit te dagen na te denken over de wereld van nu en morgen. Hoogleraar Cultuureducatie Edwin van Meerkerk ontwikkelde bij elk hoofdstuk lessuggesties, met stof tot nadenken én doen. Een fraaie paperbackeditie van dit open accessboek is te verkrijgen via boekenbestellen.nl

Open (Access) Tekst Boek

Paul van den Broek, bea ros, Edwin van Meerkerk